ارزیابی و تحلیل سفر به الجزایر
684 بازدید
تاریخ ارائه : 6/2/2012 9:04:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

ارزيابي و تحليل سفر به

 الجزاير

 

 

حسن عبدی پور

مدیریت ارتباطات پژوهشی و امور بین الملل

 

اشاره:

آنچه در پي مي‌آيد گزارش سفر آقای حسن عبدی‌پور مدیر محترم ارتباطات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي‌ به كشور الجزاير جهت شركت در نمایشگاه بین المللی کتاب الجزیره در گفتگوي اختصاصي آقای عباسی كارشناس علمي مديريت ارتباطات با ايشان است. اين نمايشگاه از8/8/1385به مدت‌10روز در شهر الجزيره پايتخت الجزاير برگزار گرديد.  

 

آشنايي باكشور الجزاير

عباسی: در خدمت آقای عبدی پور، مدیر محترم ارتباطات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي‌هستیم. ایشان اخیراً به کشور الجزاير سفر کرده و ضمن شرکت در نمایشگاه بین المللی کتاب الجزیره و ارائه بعضی از آثار پژوهشگاه و دیگر مراکز علوم اسلامي‌حوزۀ علمیه قم، دیدارهایی نیز با بعضی از صاحب نظران و مقامات آن كشور و نيز شركت كنندگان در نمايشگاه از ديگر كشورها داشته‌اند، از ایشان تقاضا می‌شود، به صورت مختصر در مورد الجزاير و سفر خود گزارشي ارائه نمایند.

عبدی‌پور: الجزایر در شمال آفریقا و در میان کرانه های جنوبی دریای مدیترانه، دومین کشور بزرگ آفریقا است. مساحت این کشور 741/381/2 کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر سی و پنج میلیون نفر دارد که 80 درصد آن‌ها مسلمان مي‌باشند. مردم مسلمان الجزایر اکثریت سنی و پيرو مذهب مالکی‌اند و بقیه سنی‌ها از پیروان مذهب حنفی مي‌باشند و 20 درصد اقلیّت نيز اکثراً مسیحی‌اند. در عين حال حدود 120 هزار نفر از مردم اين كشور پيرو مذهب اهل بيت(ع) هستند.

الجزایر با وجود سلطه‌ي 130 ساله فرانسه هنوز با فرهنگ اسلامي مأنوس و بر اساس تعاليم ديني زندگي مي كنند و به لحاظ سهم مردم در حاكميت تا كنون انتخابات زیادی دراین کشور برگزار گرديده است. مردم الجزایر  در مبارزه‌ي 30 ساله‌ي خود علیه استعمار فرانسه که یک میلیون شهيد در راه آزادی خود تقدیم کرد، توانست دوباره استقلال خود را باز یابد و به هویّت عربی - اسلامي‌اش باز گردد.

از سال 1361 م ژنرال دوگل رئیس جمهوری وقت فرانسه مجبور به پذیرشِ استقلال الجزاير شد. رهبران وقت الجزاير  پس از پيروزي، در جهت بازيابي زبانِ عربی تلاش نمودند و توانستند با استفاده از اساتید و معلمان از ديگر کشورهاي‌عربي از جمله عراق که غالباً از شیعیان هم بودند، زبان عربی را در آن كشور احیاء کنند. حضور این معلّمان در ترويج مذهب و فرهنگ شیعه نیز تأثیر گذار بود. از سال 1990 م در این کشور جنبش های دینی نیز ظهور کرد. از جمله جبهه نجات‌اسلامي‌به رهبری سيد عباس مدني. در کنار این جنبش، احزابی چون حرکت‌حزب اصلاح، به رهبری عبدالله جاب اله، حزب جبهه ملی با رهبری بوتيفليقه، برخي برای استقلال و برخي ديگر براي حاكميت احكام اسلامي در  الجزایر تلاش مي‌کنند.

روابط ايران و الجزاير  

پس از پیروزی انقلاب اسلامي‌روابط دو کشور ایران و الجزایر از وضعیّت مطلوبي برخوردار بود و مسئولین بلند پایه‌ي دو کشور در سفرهای متعددی ، در جهت ارتقاء روابط تلاش كردند . امّا شرایط خاصي که در سال 1369 هـ . ش به بعد بر الجزایر حاکم گردید و به دنبال اتهام الجزایر به ایران در خصوص حمایت از اسلام گرایان و دخالت در امور داخلی آن کشور، روابط فرهنگي دو كشور از سال 1372 به طور یک جانبه از سوی دولت الجزایر قطع گردید.

از سال 1376 درپي برخی تغییرات در نگرش دولت مردان در ایران و الجزایر سوءتفاهمات دو کشور بخصوص پس از برگزاري کنفرانس سران اسلامي‌در تهران ‌‌کاهش یافت . با روی کار آمدن عبدالعزیز بوتيفلیقه در سال 1999م در الجزاير و اعزام متقابل نمایندگان و هیئت های متعدد دو کشور، زمینه برخی همکاری ها  فراهم آمد در نتيجه الجزایر در ارتباط با حقوق بشر در ایران، به نفع كشورم ما رأي داد. در سال 79 13 هـ . ش سفارت های دو کشور بار ديگر بازگشایی شد و رفت و آمد هیئت های مختلف سياسي و علمي‌دو كشور از سرگرفته شد.همچنين در سال‌79 13 هـ . ش در حاشیه اجلاس هزاره‌ي سازمان ملل رؤسای جمهور دو کشور  با هم ديدار كردند و  بر ارتباط بيشتر مبتني بر  منافع مشترک دو کشور، تاکید نمودند . در اين ديدار تفاهم نامه هایی نيز امضاء گردید.

توافق نامه ای بین رئيس جمهوری وقت ايران آقای سيد محمد خاتمي‌و رئیس جمهور الجزایر آقاي عبد العزيز بوتيفليقه صورت گرفت. از جمله مسائل مورد تفاهم درآن ، مسئلة تحکیم روابط و ارتباطات فرهنگی فی مابین بود.هر چند در عمل تا به حال جدی گرفته نشده و پیشرفتی نداشته است. اخیراً سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي پی گیر است، تا این ارتباط مجدداً برقرار شده و رایزنی فرهنگی ما در الجزایر افتتاح شود. در سفر اخير، مدیر کل فرهنگی و هنری سازمانِ ارتباطات، در این خصوص صحبتی با سفیر ايران در الجزایر داشته و بنا شد که در زمينه فراهم سازي مقدمات كار با وزیر فرهنگ الجزایر صحبت بکند.ظاهراً آن‌ها موافق‌اند و آقاي سفير گفتند كه با آقاي تسخيري مشورت نموده اند و ايشان فرموده اند كسي را پيدا كنيد كه هم عاقل باشد و هم همراه، که بتواند کار را پیش‌ببرد. بنابراین در الجزایر ضرورت کار فرهنگی بدیهی و  بسیار مهم است و باید سریعاً این اتفاق بیفتد. متأسفانه ما در منطقة آفریقا عملاً توفیق چندانی نداشتیم، با اینکه مي‌دانیم منطقه آفریقا منطقه ای بکر و بسیار مستعد است. و قطعاً کارهای فرهنگی و علمي‌نتيجه مطلوب مي‌دهد.

متأسفانه این سیاست در مورد آنجا مغفول مانده است. در حالی که بحث سرمایه‌گذاری در آفریقا به دلیل جمعیت زیاد و تنوع و موقعیت های خوبی که در آنجا مشاهده مي‌شود و مهمتر علاقه مندی عجیبی كه به جمهوری اسلامي‌دیده مي‌شود و همینطور به مکتب اهل‌بیت(ع)، فعاليت فرهنگي مناسب و نتیجه بخش است. آنها بسیار مشتاقند که با فرهنگ ایرانی آشنا بشوند. در منطقه الجزایر قومیت های مختلفی؛ از جمله بر برها، اتراک، عربها، آمازوقیها حضور دارند، در واقع یک فرهنگ چند لایه ای را در بر گرفته و لذا یک زبان عربی فصیح ، تعریف شده و منسجمي‌ندارند. به جهت آمیختگی هایی که وجود دارد، زبانشان یک دست نیست. و زبان عربی که شما در ديگر کشورهایی عربي مي‌بینید، در آنجا اصلاً نمي‌بینید. البتّه سلطة فرهنگي دراز مدّت (حدوداً 130 ساله) فرانسه بر الجزایر نیز مؤثر بوده است. آثار این سلطه حتی بعد از پیروزی الجزایر طی انقلاب در طول 30 سال، با اهداء یک میلیون شهید، هنوز هم خود را نشان مي‌دهد و زبان فرانسه در واقع زبان اصلی شده است. در محاورات عامیانه اکثراً به زبان فرانسوی صحبت مي‌کنند.

الجزایر به لحاظ اقتصادی هم یک کشور متوسط مي باشدگر چه دارای نفت است. اما در آنجا نیز همچنان مشکل بیکاری وجود دارد. جوان های جویای کار این‌کشور به خاطر کار به کشورهایی مثل فرانسه و جاهای دیگر مهاجرت كرده‌اند.

به لحاظ ساخت و ساز، گر چه در اطراف پایتخت بناها بیشتر جدید است امّا در پایتخت، بسياري از بناهای قدیمي‌هنوز به چشم مي‌خورد. فرهنگ این کشور چند‌گانه است یعنی برخي بر اساس گرایش اسلامي‌ و عده ای هم بر اساس گرایش‌هایی که آنها را به سمت فرهنگ غرب سوق داده ، رفتار مي‌کنند. هر چند تعامل هم وجود دارد. آنچه لازم است گفته شود شرایط الجزایر است که اکنون به خاطر هم گرایی و تفاهم‌نامه‌ای که بین احزاب سیاسی به وجود آمده، شرایط مطلوب تری پدید آمده است، چون الجزایر سال های متمادی دچار درگیری های داخلی بود که هنوز هم وجود دارد.

احزاب سیاسی الجزاير

 بعضاً احزاب مسلّحی دارند که شبیه جریانی که در عراق به وجود آمده مي‌باشد. در الجزایر همچنان اتفاقات تروریستی و تخریبی بر ضد حکومت و پلیس الجزایر وجود دارد. البتّه چند سال قبل خیلی شدید بوده، و امنیت، حتی در پایتخت هم پایین بوده است؛ سر مي‌بریدند، آتش مي‌زدند، بمب گذاری مي‌کردند. تقریباً بعد از این وفاق ملی به ابتكار رئیس جمهور اختلافات مقداری کاهش پیدا کرده و به گروه ها برای فعالیت سیاسی آزادی بیشتری داده شده است. اما همچنان گروههایی نیز هستند مانند سلفی‌ها که شاخه های مختلفی دارند و خیلی هم خطرناک هستند و همچنان به عملیات مسلحانه ادامه مي‌دهند.

در ایام نمایشگاه هم که مصادف با پیروزی انقلاب الجزایر بود، در خود پایتخت، در قسمت غربی  بمبی گذاشته شد که 3 پلیس کشته و 20  نفر زخمي‌شدند . شرایط کنونی به خاطر اینکه آقای بوتيفليقه تقریباً  توانسته یک وفاق ملی را به دست بیاورد و علاقمند به ارتباط با کشور ایران هست و به اهل بیت(ع) گرایش دارند و نيز در کابینه شان هم افرادی مثل وزیر فرهنگ؛ خلید قومي‌و رشید بن عیسی وزیر خارجه گرایش به اهل بیت(ع) دارند، فرصت مناسبی برای ما در الجزایر فراهم آورده است . ما به عنوان جمهوری اسلامي‌بايد از این فرصت بهره بگیریم. چون معلوم نيست در آینده چه جریاني در الجزایر حاکم خواهد شد. در واقع الان  رقابتی بین جناح سنتی و جناح روشنفکری مدرن لائیک وجود دارد که جناح سنّتی سعی مي‌کنند نظام را به سمت دینی شدن سوق دهند و در مقابل روشنفكران لائيك در برابر آن ها  مقاومت مي کنند.

در الجزایر احزاب سیاسی فعّالند و بر اساس کرسی هایی که در مجلس به دست مي‌آورند تأثیرگذار مي‌شوند . چون آنها دو تا مجلس دارند؛ مجلس نواب‌نمایندگان ملت و مجلس سنا.احزاب سياسي مي‌توانند بر اساس نمایندگانی که وارد مجلس مي‌كنند، سهم مناسبی را در وزارت‌خانه ها و قوانين، به خود اختصاص دهند، و لذا در این ایامي كه در الجزايره بودم در روزنامه ها يشان خواندم كه قانون منع و تحریم شراب در مجلس طرح شد اما رأي نياورد. ما باید ظرفیت های آنجا را بشناسیم و شیوه های تعامل را بررسی کنیم. به نظر مي‌رسد، یکی از کارهایی که باید صورت بگیرد، همین مسئله تأسیس رایزنی فرهنگي است . ودر کنار آن ارتباطات علمي‌را خارج از فضای سیاسی و افکار و گرایش های اعتقادی تقویت کنیم و طرح گفتگو با اندیشمندان را در موضوعات کلی تمدنی و یا توسعة فکری و تولید فکر پایه گذاری کنیم. این ارتباط هر چه سریعتر انجام بگیرد به نفع ماست. باید کاری كنيم که مردم الجزاير بيشتر ایران را بشناسند، اندیشمندان و فرهنگ ایرانی را بهتر بشناسند، مثلاً وقتی در مورد غرفه نمايشگاه  به آنها گفتم چرا غرفه ما را در سالن اندونزی ،كوبا و مالزي قرار داديد ، در پاسخ گفتند مگر شما اثر عربی هم دارید؟! این یعنی عدم آگاهي نسبت به فضاي علمي‌و فرهنگی ايران. از سوی دیگر ما باید تلاش کنیم که شبهات و ذهنیت هایی که نسبت به شیعه وجود دارد را با یک بیان منطقی و به دور از توهین و همراه با ادب و حکمت بررسی و پاسخ بگوییم. شبهات در آنجا خیلی فراوان است. بحث تحریف قرآن را مطرح مي‌کنند و موضوعات و شبهات فراواني که نشان مي‌دهد، جریان وهابیت در آنجا در اين زمینه‌ي کار گسترده ای انجام داده است. نمونه هایی از كتاب‌هاي منتشره آنها  را گرفتیم و با خود آورديم كه علیه اعتقادات شیعه نگارش یافته و در نمایشگاه هم توزیع مي‌شد. اين گونه فضا سازي عليه مذهب شيعه مي‌كنند و نمي‌گذارند فکر شیعی نفوذ پیدا کند. حتی براي ورود بعضي از کتاب‌ها  به نمايشگاه با مشکلاتی رو به رو بوديم مانند «عقیدتنا» که صرفاً تفکّر شیعی را بیان مي‌دارد. تا اين اندازه نمي‌پذیرند که شیعه در آنجا تبليغ و ترويج شود .

بحث دیگر بحث زبان است. عرض کردم اینها هم مانند لبنان مستمرة فرانسه بودند منتها لبنان تقریباً توانست هویت زبانی خود را حفظ کند، اما الجزایر متاسفانه نتوانست و همین باعث شد هویت زبانی آن به خاطر تسلط فرانسوي ها بر فرهنگ آن‌ها و تنوع قومیت ها با خطر مواجه شود.

نمایشگاه بين المللي كتاب الجزاير

علی رغم این که فرصت خیلی خوبی براي كار جدي پیش آمده بود امّا به دلیل ناهماهنگی‌های اوليه عملا چند روز اوليه نمايشگاه مشغول کارهاي مقدماتی بوديم. بسیاری از کارهایی که توافقات اولیة آن صورت گرفته بود، مثل عدم ممیزی، تعيين مکان هئیت ایرانی و وسیله نقلیه. در حاليكه هیچ یک از این کارها عملی نشده بودو فقط جایی را برای استراحت در اختيار گذاشتند. لذا هر روز نیم ساعتی معطل وسيله نقليه مي‌شديم. چون نمایشگاه خارج از شهر بود و فاصلة قابل توجهی داشت. مهمتر از این در خود امور نمایشگاه باید براي گرفتن غرفه فرم هایی پر مي‌شد و مبلغی پرداخت مي‌گردید. همچنین لیست کتابها برای تأييد به وزارت فرهنگ و بعد ادارة شئونات دینی مي‌رفت و بعد كار ترخیص آن‌ها از فرودگاه پی گیری مي‌شد. متاسفانه همة اینها تا چند روز بعد از شروع نمايشگاه انجام شد. با توجه به توافقات قبلي باسازمان فرهنگ و ارتباطات  فکر مي‌کردیم کتاب های ما در انبار است، وقتي پيگيري كرديم گفتند فقط كتاب هاي كه از طريق زمینی ارسال شده است به الجزاير رسيده است. معلوم شد که کار ما از اول درست پیش نرفته و دوستانی هم که از سفارت آمدند پی گیری کارشان طوری بود که انگار اولین باری بود که در جریان کار نمایشگاه قرار مي‌گرفتند. متاسفانه در حاليكه چند روز از بهترين وقت نمايشگاه گذشته بود ما هنوز سرگرم انجام کارهاي مقدماتي بوديم. مشکل دیگر اين بود كه لیست کتاب های پژوهشگاه ارسال نشده بود. هر چندهمكاران سازمان فرهنگ و  ارتباطات اسلامي ادعا کردند که ليست كتاب ها را ارسال کرده ایم ما هم فرصت بررسي صحت و سقم ادعاي آن‌ها را نداشتیم وصلاح هم نبود كه مطرح كنيم، لذا  بر اساس لیست مؤسسه الهدي پیگیر کار شدیم. ترخیص از گمرک هم سه چهار روز طول کشید. تقارن تعطیلات سالروز انقلاب الجزاير و تعطيلات آخر هفته به مدت سه روز هم مزيد بر علت شد. از شنبه هم كه کار جدی شد براي ترخيص كتاب ها  باز امروز و فردا مي كردند؛ به نظر مي‌رسید که دست هایی در کار است که با تاخیر غرفه جمهوری اسلامي‌باز شود. مؤسسات شيعي اعلمي‌و نبلا که از لبنان شرکت کرده بودند، نيز کتاب‌هایشان را ترخيص نكرده بودند و تهدید شده بودند که حق توزیع کتاب ها را ندارید. روزهای آخر از باقيمانده کتاب هاي سال گذشته  که مجوز گرفته بودند استفاده کردند و با رشوه هم توانستند بعضی محصولاتشان را در غرفه عرضه كنند . متاسفانه به نظر مي‌رسد یک نظام فاسد اداري هم حاکم است.

در واقع غرفه ما با تاخیر  شروع به كار كرد. کتاب ها را هم روزهای آخر و با فشار و استرس وارد غرفه كرديم  و به خاطر اینکه غرفه خالی نماند با سفارت کشورمان صحبت کردیم و کتاب هاي مناسب  آنها را از ابتداء افتتاح نمايشگاه در غرفه چيديم. کتاب‌های سفارت هر چند تقریبا قدیمي‌ بودند؛ ولي برخي از آن‌ها كه راجع به  تفکر حضرت امام، استاد مطهری و کتاب‌هايي در موضوع وحدت بود. جهت عرضه نمايشگاه انتخاب كرديم. نماينده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي نيز تعدادي كتاب به همراه بعضي محصولات فرهنگي با خود آورده بود.

 

 

گفتگو و اطلاع رسانی

در گفتگو با بازديد كنندگان دیدگاه‌هاي خود را بيان كرديم. با تلويزيون الجزاير مصاحبه‌هایی را انجام دادیم و اعلام كرديم كه کتاب‌های ما را تحویل نداده‌اند. و نيز انتقاد كرديم به اداره شئونات وبخش گمرک به خاطر سخت گيري‌هايي كه انجام مي‌دادند. باز تاب اين مصاحبه هاي مطبوعاتي به گونه‌اي بارز بود كه وقت تحویل کتاب‌ها، متصدي ترخيص گفت، شما به روزنامه ها خبرداده اید؟ معلوم است كه فکر ایرانی پشت قضیه است. گفتیم حالا به هر جهت حقی بود که ادا وبیان شده است. در مجموع نمایشگاه از استقبال بسیار خوبی برخوردار بود، هم روشنفکران لائیک و هم روشنفکران معتدل و هم سلفی‌ها آمده بودند ببينند که چه خبر است وچی آورده ایم؟ به خصوص افراد معمولی جامعه خیلی استقبال کردند. ما هم با يك اقدام ابتکاری-  چون در قسمت درب خروجی بودیم- پشت غرفه تابلویی نصب كرديم تا دیده شویم. پرچم جمهوری اسلامي‌را هم كنار آن نصب كرديم  چون حتی عنوان ما را هم حک نکرده بودند و تا چند روز آخر خودمان با کاغذ و ماژیک نام غرفه جمهوری اسلامي‌ایران را بر سر غرفه می‌نوشتیم. و خودمان افراد را جذب می‌کردیم به هر حال تجربة اول ما بود، چهارده سال ارتباط نداشتیم، قطعاً کارهای سال های بعد ما بهتر خواهد شد.

كارشناسي نيازها و مطالبات الجزاير

مطلب دیگر این كه در رابطه با الجزایر کار کارشناسی نشده بود تا نسبت به فضای کنونی الجزایر آشنایی بیشتری باشد. باید ما مي‌دانستیم که چه محصولاتی را مي‌توانیم به الجزایر ببریم و چه موضوعاتی در آنجا بیشتر مورد استقبال واقع مي‌شود؟ باید مطالبات مردم را می‌دانستیم و به آن پاسخ مي‌دادیم. مثلا ما فکر مي‌کردیم تفسیر المیزان و شخصیت علامه طباطبایی را در دنیای اعراب نمی‌شناسند، ولی معلوم شد که خوب مي‌شناسند، و تقاضاهاي زيادي داشتيم براي خريد الميزان در حالی که یک دوره بیشتر نداشتیم. از کتاب‌های راجع به اهل بیت؛ حیات و زندگی نامه آنها، کتاب‌های ادعیه، مفاتیح الجنان، صحیفة سجادیه خيلي استقبال مي‌شد. تقاضا براي اصول فقه، آثار امام، قانون اساسی ایران و موضوعات  تربیتی و ...زياد بود.عجيب اينكه از تصاوير عاشورايي سؤال مي كردند واز امام حسین بیشتر اطلاعات مي‌خواستند.

قشرهاي روشنفکری و دانشجویی هم به کتاب های فلسفی خيلي گرايش  داشتند و مطالعه می‌کردند. لذا  موارد جزئی را که داشتیم سریع در اختیارشان قرار دادیم. به نظر مي‌رسد اگر مشکلات وموانعي که ذكر شد جدی گرفته شود و در سال آینده مراحل اجرایی کار به موقع انجام گيرد، وضعيت مطلوبتري خواهيم داشت. کار در الجزایر بسیار کند و سست است و چون نظام رشوه ای هم حاکم است نباید انتظار داشته باشیم که کار آن طور که مي‌خواهیم پیش برود.درعين حال اگر طبق برنامه پیش برویم و به موقع کارمان را انجام بدهیم، مي‌توان  با همان سیستم به راحتی کار را اداره کرد. مواردی را هم  ادراة شئونات الجزاير از روي بی اطلاعي به موضوع و عنا وين و محتواي كتب حذف مي‌کرد.  مثلا: اعیان شیعه کتابی نبود که حذف شود، ولی عدم توجه آنها بخاطر بی اطلاعی از محتواي آن بود.  گزارش هاي غلط و مغرضانه بعضی از  سلفی ها نيز مانع كار می‌شد.

باشناختي که پیدا کردیم به اين نتيجه رسيديم كه مي توان  کاری کرد که این اتفاقات نیفتد. بایدآثاري كه متناسب با آن فضا است ببریم ومطا لبات شيعه وکسانی را که در آنجا به اهل البیت علاقه دارند عرضه شود.وطرق  ارتباط و انتقال اطلاعات و امکانات به آنان را فراهم كنيم. اين برای ما خیلی مهم است. همزمان یک جبهه فكري بود که سعی در تخریب تفکر شیعی داشت، حتی در فضای نمایشگاه یک عده ای بودند که مي‌خواستند مبارزه کنند و کتاب های مشابه ای را توزیع مي‌کردند. البته ما باید از این فضای اختلافی خودمان را دور نگه داريم وبه سمت عرضه آثار جديد دين پژوهي تولید فکر و اندیشه  و پژوهش های دینی و دستاوردهای جدید در حوزة دینی حركت كنيم.

 

 

 شيعيان الجزاير

 اما در خصوص شیعيان منطقة حران که در حدود 450 کیلومتری غرب الجزایر است، گفته مي‌شود در آن مناطق حدود 100 هزار نفر شیعه زندگي مي كنندو  خیلی منسجم و با تدبیر کار مي‌کنند.البته نياز است كه در اين باره  یک کار ویژه و مطالعه ویژه ای بشود. مسئله حمایت از شیعیان الجزاير طرحی دقيق  مي‌خواهد تا با توجه به شرایط و حساسیت های الجزایر و نظام پلیسی و امنیتی شدیدی که در آنجا حاکم است، حمايت معنوي ازآن ها موجب حساسيت  نشود.برخي از  آنها مي‌گفتند كه بعضی از طلبه‌هاي الجزايري که  در – قم - درس مي‌خوانند وبه كشور برمي گردند ، از آزادی فکر و بینش سیاسی برخوردار نیستند و نمي‌توانند نقش متناسب با مسؤليتشان را ايفا كنند. و نمي توانند آنطور که بایسته و شایسته است جریان‌هاي شيعي را رهبری و مدیریت  کنند. این مسئله هم باید به  شکلی مورد توجه متوليان مركز جهاني علوم اسلامي و سازمان مدارس علميه خارج از كشور قرار بگیرد.  نباید طلبه ای که ازاين كشورها برای درس خواندن به حوزه علميه قم مي‌آید، تنها به علوم حوزوی بسنده کند، باید کاری کرد كه وقتی  بر مي‌گردد توان مدیریت کار فرهنگی را داشته باشد. بتواند کار علمي‌بکند. یا حرکتی را ایجاد کند که متناسب با شرایط آن کشور باشند. در واقع هدف و موضوع بحث‌هاي آموزشي متناسب با كشور مبدا طرح شود. و با آن شرایط هماهنگ باشد تا بتواند فرصت هایی را ایجاد کند و  شبهات عليه شیعه را هم پاسخگو باشد.

ارتباط باجامعه اهل سنت و روشنفكران الجزاير

 باید ارتباط مناسبي با جامعة اسلامي‌اهل سنت و روشنفکران برقرار شود که نشان بدهد تفکر شیعی ، باز و منطقی است وبدون مبارزه با مذاهب و جریانات دیگر حاضر به همكاري با آن‌هااست. بایدنماد شیعه، سعة صدر، مدیریت، عقلانیت، دوري از حساسیت درموارد جزئي ، عدم تحریک طرف مقابل و عدم اهانت به عقاید دیگران باشد.مهم اين است كه  روی این مسئله بیشتر کار شود و متولی آن  نیز مشخّص گردد. اگر رایزنی در الجزاير ا افتتاح شود، مي‌توان  در کنار فعالیت‌های رایزنی به صورت ویژه نسبت به اين امور نیز برنامه ريزي کرد.

ديدارها وبازديدها

مسئله دیگر دیدارها و گفتگوهای ما با شخصيت هاي سياسي، علمي و فرهنگي الجزاير بود. این بخش از بخش های امیدوار کننده است، در اين ديدارهابه خاطر پیشرفت‌های هسته ای و نيز به لحاظ ایستادگی در مقابل امریکا به ملت ایران و آقای دكتر احمدی نژاد رئیس جمهوری احترام مي گذاشتند. از مقام معظم رهبری «مدظله العالي» و مواضع مدبرانه ايشان درمسائل جهاني و اسلامي تجلیل مي‌کردند و استفتائات ایشان را مي‌خواستند. افکار وزندگي نامه آقای احمدی نژاد، را مي‌خواستند. مردم الجزايردر سطوح مختلف ، عامه مردم ، اهل نظر و گروه‌های مختلف، هر کدام به شکلی با نگاه خاصی که داشتند در مجموع به ایران ابراز علا‌قه مي‌كر دند. هر کدام به دلیلی، خصوصا پس از پیروزی حزب الله نگاه مثبت و بهتری به ایران داشتند. به نظرمي رسد اين خود يك فرصت و دستاوری است که باید روی آن کار ويژه‌اي انجام‌ بشود. مثلا یک نفربا لباس سلفی ها و با ریش بلند و ... کتابی هاي خاصي را در خواست مي‌کرد و سؤالاتي را مطرح مي‌كرد، ما توجه نمي‌کردیم، مي‌گفتیم شايد جاسوس باشد. ايشان گفت به ظاهر من نگاه نکنید! من بعد از پیروزی حزب الله عقیده ام عوض شده و به شیعه اعتقادم جدی شده و مطمئنم که «بن لادن» عامل امریکا و در جهت منافع و اهداف آنها گام بر مي‌دارد و یک مبارز بر علیه منافع آمریکا نیست. مجموع اقدامات او خدمتی به امریکائی ها بود که به منطقه بیایند و اسلام را زیر سؤال ببرند و در واقع نگاه غرب را به سمت اسلام یک نگاه منفی کرد. اما حزب الله توانست عزت جهان عرب را به دست بیاورد، توانست امریکا و اسرائیل را خوار کند و هویت اسلامي‌و تفکر دینی را خوب نشان بدهد که بر اساس ایمان و عقیده مي‌شود نشان داد که کشوری مانند امریکا تروریست است. مردم عادی در تاکسی، خیابان و هر جایی که مي‌فهمیدند ما ایرانی هستیم، با روی گشاده برخورد می‌کردند. این نشان
مي‌دهد کشوری که توسّط مردمش به دستاوردی برسد، این افتخار برایش مي‌ماند. خصوصا برای عرب‌ها خیلی عجیب بود. یک راننده تاکسی مي‌گفت اگر ما اینجا بخواهیم حکومت اسلامي‌تشکیل بدهیم باید جمهوری اسلامي‌را الگوی خود قرار بدهیم. مي‌گفتند تفکر شما و اعتقاد شیعی شما تفکر بازی است و حریّت و عقلانیت در آن حاکم است. این تفکر به درد ما هم مي‌خورد و الا این جریان سَلَفی (جریان بسته سنتی) نمي‌تواند در الجزایری که به اروپا نزدیک است و در خط مقدم مواجه با فرهنگ غرب است، حاکمیت پیدا کند. چون به دین نگاه بسته، سنتی، تجاری و نظاره گرانه دارند لذا در جامعه باز و مفتوح و جهانی شدن نمی‌تواند حرفی برای گفتن داشته باشند. در مصاحبه هایی که با رادیو و تلویزیون شد سؤال مي‌شد ایران با چه ايده و محصولي به نمايشگاه الجزاير آمده و ایران بیشتر دنبال چیست؟ مي‌گفتیم تلاش این است که بیشترين ارتباط فرهنگی بین دو ملت ايجاد شود. آثاری هم که آورده‌ايم آثار علمي‌است و تلاشمان این است که مسائل اختلافی مطرح نشود. در مصاحبه با تلویزیون الجزایر حضور فرهنگي و علمي خودمان را توضیح مي‌دادیم با رادیو قرآن و مطبوعات الجزایر هم اهدافمان بیان شد. همینطور گله هایی که به خاطر عدم ترخیص كتاب‌هاي غرفه ایران مطرح کردیم، تاثیرات خوبی را داشت. با جریان‌هاي مختلف وارد گفتگو شدیم و با مؤسساتی که آنجا فعال هستند صحبت شد. همه آن‌ها خیلی دوست دارند ایران را بشناسند. یکی از خواسته های مردم این بود که آموزش زبان فارسی جدی گرفته شود، کتاب‌های‌ فارسي آورده شود، کرسی تدریس زبان فارسي ايجاد شود. متاسفانه آنجا در خصوص اطلاع رساني کاستی‌هایی وجود داشت، در جلسه ای با مسئول روابط عمومي‌نمايشگاه داشتم انتقاد کردم که مطبوعات شما بطور شایسته و بایسته به مسئله نمایشگاه نپرداخته اند؛ اگر چه ایشان توجیه‌هایی کرد، اما من قانع نشدم[1]. با اين حال در مجموع، استقبال مردم خوب بود. گر چه قدرت خریدشان کم بود ولي می‌آمدند. لذا ما ناچار بودیم کتاب هایمان را با تخفیف عرضه کنیم. چون بیشتر هدفمان كار فرهنگی بود. با بعضی مراکز قرار گذاشتیم که اطلاعات بیشتری براي ما ارسال کنند. ظاهرا نمي‌توانند به خاطر مسائل امنيتي خیلی اطلاعات بدهند. حتی ما برای ضبط کردن و عکس گرفتن، مشکل داشتیم؛ قرار گذاشتيم از طریق ایمیل اطلاعات را دريافت كنيم.

برای کارهای علمي‌هم مذاكره و بنا شد که زمینة سفر مسئولين ارشد پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي و دانشگاه باقرالعلوم را آماده کنیم که يك سفر رسمي‌به آنجا داشته باشند. مشکلات نمایشگاهی و تحولات در سفارت ايران نمي‌توانست زمينه مناسبي براي سفر ریاست پژوهشگاه یا رئیس دانشگاه باشد. در عين حال در حد توان خودمان را هم به سفارت معرفی کردیم و ظرفیت هایمان را در قالب بروشور در بین اندیشمندان و مراکز دیگر توزیع کردیم. و ان شاءالله باید در یک سفر ویژه ظرفیت شناسی در الجزایر و شیوه های تعامل و گفتگو با مراکز به طور وسیع مطالعه شود. آنچه گفته شد دستاوردهای خوبی بود و هزاران نکته دیگر که باید از نزدیک لمس مي‌شد. اینها تجربیاتی است که باید کسب مي‌شد. اگر ما فقط می‌رفتیم و نظاره گر همین جریان هم بودیم، جا داشت كه اين سفر صورت ‌گيرد. این نکته ای است که دوستان ما در پژوهشگاه باید مطلع باشند که ممكن نيست بدون فکر، برنامه ریزی، مطالعه و هماهنگی وارد فضاي فكري اين كشورها  شد. ما سعی کردیم، احترام و جایگاه دوستانمان را حفظ بکنیم. متاسفانه دستگاه فرهنگی و خارجي ما مشکل دارند. در حالی که الجزایر از جمله کشورهایی نیست که ما بگوییم سفارت ما باید سهم سیاسی يا اقتصادی اش بر سهم فرهنگي آن بچربد. ظرفیّت آنجا بيشتر فرهنگی است. باید آنجا یک رایزن فرهنگی باشد كه کارش فقط بررسی مسائل فرهنگی باشد. من گفتم به كاركنان سفارت دو تا لیست از مراكز علمي به من بدهید، آنها نتوانستند بدهند حالا یا نداشتند یا به دلایلی دیگر. مهمّ این است که من وقتی وارد شدم باید مي‌دانستم مراکز علمي – فرهنگي الجزاير کجا هستند و نام مسئولان و تلفن آن در اختيار مي‌داشتم. در این راستا لازم است بخشي از مطالب راجع به وضعيت الجزاير كه امكان گزارش كردن عمومي آن نيست به صورت محرمانه به مسئولین نظام ارائه شود،  بخصوص به جناب حجت الاسلام والمسلمين آقای محمدی عراقی به صورت محرمانه گزارش شود كه متاسفانه با وجود صرف هزینه‌هاي زياد، به خاطر سوء تدبیر، سوء مدیریت و ناهماهنگی در بخش هايي از سازمان ارتباطات و فرهنگ اسلامي خسارت مادي و معنوي زيادي متوجه آن سازمان شده است. به هر حال کار ما به نحو مطلوبي انجام شد. هر چند به خاطر تاخیر در دریافت کتاب‌ها عملا در بخش نمايشگاه فقط تعدادي از آن ها فروخته شد . تعداد قابل ملاحظه اي هم تحويل سفارت داديم و بخشي ديگر نيز برای اهداء تحويل سفارت ايران شد. تعدادي از کتاب هم از سوي اداره شئونات ضبط شد. در مجموع توانستيم نزدیک ده میلیون ريال از كتاب ها را بفروشیم. اگر تلاش و پی‌گیري نمی‌كرديم هم اصل کتاب را از دست مي‌دادیم و هم همین موجودي كم هم حیف و میل می‌شد. حتي ناچار شدم که سفرم را تمديد كنم تا غرفه باز بماند، کتابها تحویل گرفته شود و بخشی از کتاب هایی که لازم بود بفروشیم. ان شاء الله در نمايشگاه كتاب كشور مغرب بتوانیم حضور پیدا بکنیم یا اگر نتوانستیم برای سال آینده کتاب های ما آنجا باشد تا مشکلات اینجا را نداشته باشیم. و لذا با مسئولین مؤسسة الهدی صحبت شد که با صلاحديد مسئولين پژوهشگاه با آن مؤسسه پروتکل يا تفاهم‌نامه‌ای امضا شود تا از اين به بعد در این خصوص با مؤسسه که فعاليتش کاملا بین المللی است و تجربه دارد همکاری داشته باشیم. در واقع مدیریت كار با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي بود و مشکلات ما هم به خاطر سوء مدیریت و ناهماهنگی آنها به وجود آمد. امیدوارم در لبنان که تقریبا یک ماه دیگر نمایشگاه خواهد بود و در مغرب كه ظاهرا دو ماه دیگر برگزار خواهد شد و در كشورهاي یمن، امارات متحده عربي (ابوظنی، شارجه) انگلستان، قطر، ترکیه، چین، روسیه، مالزی، ترکمنستان، آذربایجان و... كه در آينده برگزار خواهد شد، با برنامه حضور پيدا كنيم. خود ما نماينده اي را اعزام كنيم و يا آثار منتشره پژوهشگاه را به یک مؤسسه معتبر براي عرضه تحويل دهيم. مهم اين است كه آنقدر كار كنيم كه با حضور معنادارمان مانند مرکز الدراسات العربیه شناخته شویم. علیرغم عدم تمايل همكاران سازمان ارتباطات به نصب عنوان پژوهشگاه ما این کار را کردیم و عنوان «مرکز علوم و ثقافه الاسلاميه» را بر سر در غرفه نصب كرديم تا شناخته شویم. امیدوارم تدبیري اندیشیده شود تا این عنوان در دنیای عرب شناخته شود و آثارش به درستی معرفی گردد. البته ما باید روي ترجمه عربی آثارمان بیشتر كار بکنیم، این خیلی مهم است. آثار ما حتي باید به زبان های فرانسه و انگلیسی نيز ترجمه شود؛ ان شاء الله بتوانیم با فضای علمي‌دنیای عرب و اسلام بیشتر آشنا شویم و حضورمان را در نمایشگاه‌هاي  اين كشورها بیشتر نشان بدهیم که برکات زیادی را به دنبال خواهد داشت.

در اين سفر همچنين با روزنامه الشروق، تلویزیون الجزایر ، روزنامه المساء، الخبر و رادیو قرآن الجزاير مصاحبه كرديم. همچنین با رئیس مجلس اعلای اسلامي‌و رئیس کتابخانه ملی الجزاير گفتگو شد؛ ایشان قبلاً وزیر فرهنگ الجزاير بودند. همینطور با یکی از نمایندگان مجلس ديدار کردیم که عضو کمیته فرهنگی مجلس هستند، ایشان خیلی مشتاق و تاثیر گذار بودند در این که ایران باید در الجزایر حضور فرهنگي داشته باشد فشارهای زیادی آوردند. حتی ما هم از نفوذ ایشان استفاده کردیم. ایشان می‌گفت ما طرح های بیشتری داریم و فشارهای بیشتری به دولت آورده‌ايم ولي مديران دولتي هم گفته اند كه ملاحظات ما را هم در نظر بگیرید، بايد وحده، وحده، یعنی یکی یکی جلو برویم؛ یک باره امكان حل و فصل تمام مسائل نيست. چون شرایط آنجا از جهت فرهنگی تحت فشار وهابی‌ها و سَلَفی‌‌ها است.

در مجموع سفر خوبی بود. با همه مشکلات روانی که برای ما ایجاد کرده بودند سعی کردیم تا لحظه آخر باتدبير و صبوری اهدافمان را به پيش ببريم. الحمدالله با ارتباطاتی که گرفته شد و با ظرفیت شناسی و گفتگوهایی که انجام دادیم، کار نمایشگاه بدون خلل پايان يافت.

عباسی: از حضرتعالي تشکر مي‌کنم که در بسياري موارد به جزئیات هم پرداختيد و بسیاری از سؤال های ما را پیشتر پاسخ داديد؛ مطالبی در لابه لای بحث های شما بود که می‌خواستم بيشتر توضیح داده شود تا نسبت به وضعیت فرهنگی الجزاير و همینطور گروهها و نحله های فکری الجزایر و کشورهای شمال آفریقا بیشتر شناخت پیدا کنیم.

و نيز حوزه ها و نحله های فکری آنجا چقدر در ساختار حکومتی و مذهبی مؤثر هستند؟

عبدی پور: پاسخ دقيق به اين سؤال نیاز به تأمل و مطالعه بیشتری دارد، چون بيشتر فرصت‌هاي ما در درگیری با امور نمایشگاه و مشکلات آن در مباحث حاشیه ای تلف شد. هر چند با تلاش مضاعف در برخي زمینه‌ها دستاوردهايی داشته‌ایم. در هر صورت حکومت آنجا یک حکومت سکولار است. این را در خبرها شنیدید که رئیس جمهور تونس قانون منع حجاب را تصویب کرد. در الجزایر نظام حکومتی اش تقریبا نظام لائیکی است و قدرت هم در واقع در دست آن ها است، یعنی سیطره با آن‌ها است. گر چه دنبال آزادی‌های بیشتری هستند و خودشان را روشنفکر می‌دانند. لکن در صحنه حکومت کنونی عده ای سکولار قرار گرفته‌اند. البته عده‌ای هم روشنفکر مذهبی هستند. چون در ميان سنی هاي آنجا یک جریان سلفی داریم که خیلی تند هستند و یک جریانی داریم که معتدل هستند. یعنی عقاید خودشان را حفظ کرده‌اند، اما با شرایط دنیای جدید هم سازگاری دارند و کار خودشان را انجام مي‌دهند. با تساهل، متناسب با فرهنگی که حاکم است، دارند حرکت مي‌کنند. همینطور در بین شیعه ها هم دو گروه وجود دارد؛ جریان روشنفکری و جریان سنت گرا.

اکنون رقابت بین دو جريان روشنفكري و سنت گرا شدید است. سنتی ها توانستند بخشی از جامعه الجزایر را از جهت اعتقادی، پوشش اسلامی، محاسن بلند، تیپ‌های خاص، با خودهمراه كنند. جریان لائیک هم توانسته فضای بازي را ايجاد كند. بی‌حجابی بخشي از زنان وجود اماکن مشروب خواری و کارهای دیگر نمودی از تسلّط تفکّر لائیکی در این کشور است.

عباسی: پس از انقلاب روشها، شیوه ها و راهکارهایی برای تعامل فرهنگی با آفریقا؛ بویژه شمال آفریقا و به خصوص الجزایر اتخاذ گرديد و در صحبت های حضرت عالی اینطور بیان شد که ما الان در جنبه تعاملات فرهنگی با این منطقه در یک وضعیت مطلوبی نیستیم. چه آسیب هايي در اين زمينه - با توجه به حضور كوتاهی که در آنجا داشتید – توانستيد شناسایی کنيد؟ و چه پيشنهادهاي براي رفع آن‌ها داريد؟

عبدی پور: اوّل ، عدم پايبندي ايران به تفاهم نامه هاي دو جانبه

از نقاط بسیار منفی تعاملات جمهوری اسلامي‌با منطقه آفریقا، بخصوص الجزایر عدم پایبندی ايران به تفاهم‌نامه‌هاي امضا شده قبلي است. نمايندگان ايران در سطوح مختلف تفاهم نامه هايي را امضا كرده اند و بر اساس آن ها تعهداتی می‌دهند، بعد که به مرحله عمل مي‌رسد، دچار سستي و يا فراموشي در اجراي آن مي گردند. فردی مسئول می‌گفت من سودان بودم، از جمله علل شکست صادق المهدی عدم عمل ايران به تعهداتش در تفاهم نامه هاي في ما بين حتي قراردادهاي خيلي كوچك مثل آسفالت چند خيابان بود كه از مرحله حرف جلو نرفت. در همه زمینه‌ها؛ اقتصاد، سیاست و فرهنگ بدین گونه است. در الجزایر هم قبلاً چندین تفاهم نامه امضاء شد، مثلاً آقای محمدي عراقی رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي هم در سفر قبلی شان  قول هایی داده‌اند که هیچ کدام از آن ها متأسفانه در بازگشت به ایران عمل نشده است . و این بسیار تأثير منفي دارد.

دوم، نداشتن استراتژی، طرح و راهکار و راهبرد

براي فعاليت در الجزاير، سودان، مغرب و ديگر كشورهاي افريقا و نيز شناخت حوزه‌ها و ظرفیت های مختلف و ویژگی آن‌ها چه بايد كرد؟ يقيناً بدون اين مهم نمی‌توان گامی به جلو برد. مثلاً براي نفوذ فرهنگي به الجزایر و سودان نسخه واحد پیچیدن از اشتباهات فاحش است. که متأسفانه باز بر مي‌گردد به اینکه ما دارای برنامه منسجم و طرح عملیاتي دراين زمينه‌ ها نيستيم. از این رو لازم است متناسب با فضای سیاسی و فرهنگی هر کشور برنامه ریزی جامعی صورت گیرد.

سوم، مدیر محوری و سلیقه محوری نهادها و نیروهای فرهنگی كشور.

سفیر، يا رایزن فرهنگی كشور در محل مأموريت كارهايي را انجام مي‌دهد.  کس دیگری كه بعد از وي می‌آید با چرخش صد و هشتاد درجه‌اي نسبت به مسئول، قبلي موضع مي‌گیرد و با تعامل دیگر و سیاست دیگر وارد مي‌شود. این نوسان و مدیر محوری جز تخریب فعالیت های همدیگر، ثمره ديگري ندارد و باعث مي‌شود كه به جای تکمیل کارهای انجام شده ما را همچنان در نقطه صفر تعاملات فرهنگی نگه دارد. اين در حالي است كه جمهوری اسلامي‌ايران ظرفیت ها و فرصت هاي منحصر به فردي را در دنياي عرب دارد كه با برنامه ريزي مي‌تواند خیلی مؤثر واقع بشود.

چهارم، تصدی گری دولت وسازمان هاي بزرگ وابسته به دولت در کار فرهنگی.

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و دستگاه ديپلماتي ما به جای این که فضا را باز کنند تا دستگاه‌های مختلف آموزشی، علمي‌و فرهنگی وارد فعاليت در چنين محيط هايي شوند، خودشان متصدی مي شوند  و کار را ضایع مي كنند. حق این است که زمینه ها را فراهم كنند و اطلاعات بدهند تا مؤسسه‌هاي غير دولتي نام و نشان دار با اطلاعات لازم و با بینش بازو متناسب به فعاليت بپردازند. آنجا سرمایه گذاری فرهنگي کنند؛ مانند سرمايه گذاري هاي بخش خصوصي در بخش اقتصادی در كشورهاي ديگر . مثلاً صاحب غرفه اي بود كه بدون هماهنگي با سفارت يا سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي به عنوان يك متقاضي با مديريت نمايشگاه ارتباط برقرار كرده بودند و غرفه اجاره كرده بودند. ايشان مي گفت من يك سال و نيم اينجا هستم و هيچ كس هم مزاحمتي برايم ايجاد نكرده است .

پنجم، پر رنگ شدن فضاي سياسي بر فعاليت هاي فرهنگي

اينكه بيش از اندازه مسائل را سياسي ديدن و كارها را در چارچوب سفارت و سياسي جلو بردن، باز موجب ضربه به اصل كار فرهنگي است. بايد اين حلقه و انحصار را شكست و با رعايت موازين با بدنه فرهنگي آنجا ارتباط برقرار كرد. كنترل و نظارت لازم است، اما اين كار بايد به صورت بستر سازي و حمايت باشد نه وكالت، مانع تراشي و تحكم . براي رسيدن به مطلوب دستگاه ديپلماتي كشور نيز نيازمند تحول اساسي است، بايد فضايي ايجاد شود تا نيروهاي شايسته و جوان وارد اين وزارتخانه شوند. متأسفانه نظارتي بر اين همه امكانات و بودجه اي كه هزينه مي شود، نيست تا ببيند در چه مسيري هزينه مي شود. بيشتر فعاليت هاي آن ها تشريفاتي است. مثلاً بعد از گذشت يك ماه از ماه مبارك رمضان هنوز مشغول ارسال تبريك هستند. اين به عنوان كار بسيار مهم آن‌ها تلقّي مي‌شد. ما وضعيت و مشكلات را براي آن ها بيان مي كرديم و از آن ها كمك مي خواستيم اما در مقابل تا توانستند راه ها را بر ما تنگ مي كردند. چون نگران مناسبات و چارچوب هاي سياسي بودند.

عباسي: يكي از شاخص هاي مهم در تشخيص اين كه كشوري از نظر فرهنگي در سطح استانداردهاي بين المللي است يا نه، ميزان نشر كتاب و كتاب خواني است. گرچه اكنون كانال هاي ارتباطي و مطالعاتي بيش از گذشته است با اين وجود هنوز هم نشر كتاب و كتاب خواني و تأسيس كتابخانه ها مهمترين معيارهاي شناخته شده در سطح جهاني براي شناخت سطح فرهنگ كشورها ارزيابي مي شود. بفرمائيد شما در فرصتي كه در الجزاير بوديد فكر مي كنيد كشور الجزاير در اين زمينه در چه رتبه اي قرار دارد. چون براي ما مهم است كه بدانيم مردم به ويژه نسل جوان و تحصيلكرده اين كشور كه در صدد ارتباط فرهنگي با آن هستيم چقدر كتاب مي خوانند، چقدر علاقه به كتاب خواني دارند و بيشتر طالب چه كتاب هايي و در چه موضوعاتي هستند. همينطور وضعيت سخت افزاري نشر يعني امكانات و ابزارهاي نشر كتاب‌ در آنجا چگونه است؟

عبدي پور: حضور مردم در نمايشگاه طبق آماري كه توانستم بدست آورم امسال 15 درصد بيشتر از سال گذشته بود و جمعيتي هم كه در روزهاي باراني در نمايشگاه شركت مي كردند، علاقمند به كتاب بودند . منتها مشكل اساسي قدرت خريد آنها بود كه از نگاه ها، چانه زدن ها، و تقاضاي تخفيف كردن آن ها معلوم بود. همين نشان مي دهد كه كتاب خوان ها اقشار متوسطي هستند كه در سنين مختلف بودند از جمله: جوان ها، بچه ها و سالمندان. در حوزه فلسفي هم مراجعات و درخواست خوب بود.

همينطور در حوزة ادبي هم علاقه و درخواست خيلي خوب بود. اما كتابخانه هاي عمومي آنجا در حد مطلوب نيست و به شكلي دچار مشكلات اقتصادي هستند.

جوان ها اكثرا بيكار و شبها در خيابان ها رها بودند بعضاً برخي افراد شب را در خيابان ها صبح مي كردند. اين بيكاري و نبود امكانات لازم، فرصت پرداختن به كارهاي مفيد را از مردم گرفته است. از طرفي وجود سرگرمي هاي سهل الوصول و غير مفيد و ارضا كننده آني باعث عدم علاقه عمومي به كتاب خواني گرديده است. از جمله دسترسي آسان به ماهواره بدون هيچ كنترلي، علاوه بر آن وجود مراكز تفريحي متعدد نيز مزيد علت است.

درمجموع كشور الجزاير از جهت كتاب خواني در سطح متوسط است و اهميت آن ها به كتاب و كتاب خواني در درجه اول نيست، البته مشكل زبان هم دارند، چون فرانسوي را بيشتر از عربي مي توانند بخوانند. اين هم يك مشكل ديگري در عرضه كتاب به زبان عربي در آنجا است . از اين رو كتاب هاي به زبان فرانسوي و غرفه خارجي ها شلوغ تر از كشورهاي ديگر بود. غربي ها به ويژه فرانسوي ها آثار فرانسوي را آورده بودند و جدي تر هم بودند. اين نشان مي دهد كه به صورت فعال دنبال حفظ و استمرار منافع خود در آنجا هستند. غرفه ما چون بيشتر در حوزه دين بود، مطالبات و رجوع مردم عادي بيشتر از روشنفكرها و تحصيل‌كرده ها بود. دانشگاهي‌ها چون دنبال منابع اصلي درسي بودند، مي‌رفتند غرفه‌هايي كه بتوانند آثار فرانسوي و منابع خودشان را تهيه كنند و قشر تحصيل كرده سنتي حوزوي بيشتر به غرفه هاي عربي زبان مي آمدند. همينطور كساني كه دنبال آثار فقهي و تاريخي بودند.

عباسي: در حوزه مسائل اقتصادي، به پايين بودن درآمدها و بالا بودن هزينه ها اشاره كرديد؛ با توجه به تأثير عميق اقتصاد بر مسائل فرهنگي، دسترسي مردم الجزاير به امكانات زندگي از قبيل: بهداشت ، مسكن، سواد و ارتباطات جاده اي چگونه بود؟

عبدي پور: عرض كردم سطح درآمد مردم پايين است. دولت هم در ايجاد امنيت سرمايه گذاري و جذب سرمايه از ديگر كشورها توفيق چنداني نداشته است. علاوه بر آن مشكلات سياسي داخلي نيز بخشي از فرصت ها را از آنها گرفته است. قبلا يك نظام و حكومت بسته اي داشته‌اند كه به سرمايه گذار خصوصي رغبتي نشان نداده است. اما هم اكنون فضاهايي ايجاد شده و مي توان نشانه هايي از رشد پيدا كرد. كارهايي كه شروع كرده اند و سرمايه گذاري كه به طور زير بنايي در حال انجام است، اميد بخش مي باشد. يك هيئت از وزارت نيروي ايران براي بررسي و توافق جهت احداث سد آمده بودند و به تفاهم هم رسيده بودند. اين هيئت حتي در مناقصه هم شركت كرده و برنده شده بودند. اميدهايي ايجاد شده، اما هنوز زندگي مردم در سطح متوسط است. خانه ها كوچك است و هنوز آنچه كه ما در مورد يك پايتخت تصور مي كنيم آنجا وجود ندارد. به لحاظ جاده سازي هم خيلي عقب هستند. مرم الجزاير بايد سال هاي متمادي كار بكنند تا كشورشان از نظر اقتصادي به شرايط مطلوبي برسد. درگيري هاي سياسي، مذهبي هم خيلي به توسعه نيافتگي اش كمك كرده است. نظام فاسد اداري هم مشكل جدي ديگري است كه باعث شده تا كارها با كندي و كاهلي پيش رود. در كارشان تعلل زياد است و سيستم بدنه اداري كشور از داخل فاسد است. از اين رو مردم حق خود را به شيوه هاي خلاف شرع و قانون و منفي مثل رشوه خواري به دست مي آورند.

در مجموع به خاطر ارتباط ديرينه با فرانسه و اروپا و قرار گرفتن در منطقه مديترانه زمينة تحول و پيش رفت براي آن كشور زياد است. يك مشكل طبيعي – جغرافيايي هم دارد. زيرا بخش وسيعي از آن صحرايي است و محصولي ندارد. با اين همه اگر مشكلات سياسي، امنيتي اش حل شود. بيشتر از اين مي تواند رشد بكند، هر چند هنوز از كشور مغرب پايين تر است.

عباسي: اگر بخواهيم در الجزاير يك برنامه علمي – فرهنگي مانند همايش مرحوم شرف الدين در لبنان داشته باشيم كه همراه با بازتاب و توفيقات باشد، چقدر زمينه اش فراهم است و پيشنهاد شما چه برنامه اي و با چه موضوعي است؟

عبدي پور: من فكر مي كنم كار در الجزاير براي ما خيلي مناسب و لازم است منتها بايد ابتدا معرفي ايران، قدرت علمي ايران به ويژه در بخش دستاوردهايي كه در حوزه علوم تجربي داشتيم. به نظرم ايران شناسي خود موضوع مهمي است و مي‌تواند اولين گام باشد. در حوزه فرهنگ نيز بيشتر از همه ايران و تاريخچه و فرهنگ آن اهميت دارد. مثلاً آنجا از رسم الخط ايران خيلي خوششان مي آيد، از كارهاي تذهيبي ايران، از حافظ و بطور كلي ادب ايران خيلي خوششان مي آمد. شاه كارهاي سعدي و مولانا را مي خواستند به زبان هاي عربي بشناسند. اين امور بايد مورد توجه واقع شود كه در مرحلة اول به زبان فرانسه يا عربي شعرا و استوانه هاي ادبي ايران را معرفي بكنيم؛ همينطور تمدن ايران را بشناسانيم. يك سري اقلام فرهنگي كه دوستان آورده بودند مردم خيلي آن‌ها را نگاه مي كردندو خيلي برايشان جذاب بود كه اينها را ببينند. ايران باستان چيزهاي ديدني زياد دارد. به نظرم در بخش فرهنگي بايد از اينجا شروع كرد . ظاهراً قرار است هفته فرهنگي اصفهان در الجزاير، برگزار شود. اگر همراه با نمايشگاه ايران شناسي باشد يكي مؤثر خواهد بود. همينطور در بعد سياسي بايد برنامه ريزي كرد. در كار علمي هم بايد رايزني كرد و با برنامه ريزي براي تجليل از شخصيت هاي علمي آنها يا بعضاً دعوت به بعضي جلسات. البته تا جايي كه امكان دارد شخصت هاي آنجا را به ايران دعوت بكنيم. گاهي پيش مي آيد كه حضورشان در ايران زمينه خوبي براي جذب آنها مي شود. يك الجزايري به من گفت: من خودم مثل اينها فكر مي كردم و نسبت به ايران ديد خوبي نداشتم پارسال آمدم ايران و در نمايشگاه بين المللي كتاب شركت كردم، نظرم در مورد ايران كاملاً عوض شد . بايد تا مي توانيم شخصيت هاي علمي و ظرفيت هاي فرهنگي آنجا را تقويت كنيم . اين گونه تعامل لازم است كه به صورت جدي انجام گيرد. چون قبلاً از اين نوع ارتباط ها نداشتيم بين حوزه هاي فكري ايران و الجزاير فاصله افتاده است. براي رسيدن به كار فرهنگي مثل آنچه كه در مورد شرف الدين انجام شد هنوز فاصله فراوان است و جبهه سَلَفي گري الجزاير با كارشكني و موضع‌گيري اين اجازه را به ما نمي دهد. يعني مصلحت نيست به اين زودي در مسائل اسلامي و اعتقادي به صورت صريح و روشن فعاليتي انجام دهيم. ما در موضوع قرآن مي توانيم اقدام كنيم چون ظرفيت هايي وجود دارد و نظر مثبت هم به ما دارند. ولي اگر برويم سراغ نكوداشت رجال و شخصيت هاي شيعي‌و عقايد مذهب شيعه، كاملاً به بن بست مي رسيم.

عباسي: با توجه به تجربه هاي قبلي در ديگر كشورها نسبت اين نمايشگاه با موارد مشابه در ساير كشورها را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

عبدي پور:  اهدافي كه در نمايشگاه الجزاير به آن ها دسترسي پيدا كرديم جزء اولويت هاي اول نيست. اگر چند تا نمايشگاه بين المللي را در نظر بگيريم، الجزاير مي تواند در رديف هشتم يا نهم قرار گيرد. مثلاً اگر اين نمايشگاه را مقايسه كنيم با نمايشگاه در آلمان و انگلستان يا ديگر كشورهاي اروپايي و يا كشورهاي عربي – اسلامي، اين نمايشگاه در رديف هشتم يا نهم است. قطعاً نمايشگاه مصرولبنان خيلي بهتر است. حتي اگر در كشورهاي حاشيه خليج فارس  باشد، مسئولين و هيئت هاي علمي بيشتري شركت مي كنند و علاقه‌مند هستند كه خودشان هم حضور داشته باشند. الجزاير فاقد اين جايگاه است. نه اينكه خيلي خيلي ضعيف بود، بلكه متوسط بود. به لحاظ نوع اطلاع رساني، اينترنت و امكان  ايميل مناسب نداشتند ، هزينه هاي تلفن بالا بود و سيستم ارتباطات تلفني و نمابر آن کشور هم با كشورهاي واسطه انجام مي گرفت. خود همين باعث شده بود كه خيلي از كشورها و مؤسسات خصوصي آن ها از نمايشگاه الجزاير بي اطلاع باشند. در صورتي كه مصر يا تونس در اين گونه امور، زودتر اطلاع رساني مي‌كنند. رسانه هايشان هم بيشتر به اين كار اهميت مي دهد. الجزاير به خاطر مسائل داخلي كه دارد، فاقد ابزار لازم براي اين گونه كارهاي فرهنگي است . عنوان نمايشگاه كتابت و آزاد انديشي بود، اما عملاً ما آن را نمي ديديم. واقعاً و عملاً اين طور نبود كه عقايدگروه هاي ديگر پيروان مذاهب ديگر آنجا بتوانند حضور پيدا كنند. چون فضاي بخش علمي حوزوي و ديني در آن كشور دست سَلَفي ها بود، فشارهاي زيادي مي آوردند. اما نبايد ميدان را رها كرد، الجزاير سهم خودش را دارد و هم اهميت خودش را دارد . بايد حضور پيدا كرد. مهم اين است كه نگاه مردم به ما خيلي مثبت است . روحيه انقلابي و انقلابي گري در آنجا خيلي مشهود است. به نظرم همين ها ضرورت جامعه شناسي و ظرفيت شناسي را بالا مي برد. و بايد انجام بگيرد اگر اين‌كارهاي مقدماتي و مطالعات جامعه شناسي و ظرفيت شناسي و ظرفيت سازي صورت بگيرد آن وقت با چشم بيدار و دست پر در آنجا مي توانيم فعاليت مؤثر داشته باشيم .

كلام آخر اينكه: نفس حضور ايران بعد از چهارده سال خيلي تأثير مثبتي گذاشته بود. افرادي كه مي‌آمدند دوست داشتند يك نگاهي بكنند، حتي اگر كتاب هم نمي‌خريدند، مي خواستند ببينند ايران چه آثاري آورده است و با چه اهدافي آمده است ونيز از ايران خبر مي گرفتند. ما اين كنجكاوي را در الجزايري ها مي ديديم، و از قبل هم بوده است . به نظرم براي يك حركت فرهنگي، زمينه بسيار مغتنم است و بايد از آن استفاده كرد. از طرفي الجزاير هم مانند مراكش ، تونس و موريتاني از جمله كشورهايي است كه شيعيان و علاقه مندان اهل البيت زيادي در آنجا حضور دارند و به طور پراكنده زندگي مي كنند. بسياري از سادات در آنجا خود را به حسن مثني فرزند امام حسن منتسب مي كردند.

 

ضميمه (1)

حضور در برنامه هاي تكريمي

برنامج التكريمات

مالك حدّاد           31/10/2006           الساعة الثانية زوالا

رضا حوحو          01/11/2006           الساعة الثانية زوالا

رشيد ميموني       02/11/2006           الساعة الثانية زوالا

عمّار بلحسن        03/11/2006           الساعة الثانية زوالا

أحمد زبانة           06/11/2006           الساعة الثانية زوالا

محمد آغابوعياد    04/11/2006           الساعة الثانية زوالا

الطاهر جاووت     06/11/2006           الساعة الثانية زوالا

أندري مندوز      07/11/2006           الساعة الثانية زوالا

جاك شاربي          07/11/2006           الساعة الثانية زوالا

عثمان بالي           09/11/2006           الساعة الثانية زوالا

 

دعوة

يسعد إتحاد الناشرين التونسيين دعوتكم لحضور حفل الاستقبال الذي ينظّمه بجناح تونس (القاعة المركزية) و دلك يوم الاربعاء 08/11/2006 علي الساعة الرابعة و النصف مساء.

كما يسعده دعوتكم لحضور محاضرة الدكتور – علي الصولي – حول

رهانات الترجمة في العالم العربي

باملقهي الثقافي بالقاعة ( C ) علي الساعة الثالثة.

المعرض الدولي للكتاب

السيد النوري عبيد

السيد علي الفندري


ضميمه (2)

مراكز مهم علمي كه در نمايشگاه حضور داشتند.

-      مركز الدراسات التاريخية

-      مركز البحث حول تاريخ الحركة الوطنية و ثورة أول نوفمبر  

-      مؤسسة الامير عبدالقادر 

-      مؤسسة المقراني 

-      مؤسسة مفدي زكريا 

-      مؤسسة مشعل الشهيد

-      متحف البباردو

-      متحف المجاهد

-      المتحف الوطني للسترات

-      المركز الثقافي الاسلامي

-      جمعية العلماء المسلمين (اين يادسين المؤسس)

-      الجمعية الوطنية للزوايا:

1- (مجال التوصف).

2-الجمعة الوطنية للزوايا الطريقية.

3- الجمعة الوطنية للزوايا تدريس القران الكريم و تحفيظه.

-      المجلس الاعلي للغة العربية (التراث الثقلفيي _ الادبي، الفلسفي ...)،

-      مركز بحوث‌‍‌‌:

1- الفرنسي

2- الايطاليي

3- الالماني

4- البريطاني


ضميمه (3)

آدرس و شماره تماس مراكز علمي

1- المكتبة الوطنية

المدير العام: السيد الامين الزواي

الهاتف المباشر: 44- 95- 67- 021

الفاكس: 4067- 021

العنوان: ص _ ب _ رقم 127 الجزائر

2- الاتحاد الوطني للزوايا الجزائرية

الرئيس: الدكتور محمد عمر شعلال

الهاتف المباشر:  02- 76 39- 072

الفاكس: 30- 85- 21- 045

العنوان: ص _ ب _ 84 حيدرة الجزائر.

أوحي 5 جويلية  عمارة 30 رقم 10 مستغانم

3- مؤسسة مفدي زكريا

الرئيس: سليمان الشيخ

المساعد: السيد جابر بعمارة الهاتف المباشر 04- 96- 04092

الهاتف المباشر: 90 00- 88-007./

الفاكس: 90- 54- 21- 021

العنوان: مؤسسة مفدي زكريا حي الموز اقامة 257 مسكن عمارة 2/13

محل ف – 3- باب الزوار 16311 الجزائر.

4- مؤسسة الامير عبدالقادر

الرئيس: السيد محمد بوطالب

الهاتف فاكس: 56- 49-69-521

العنوان: 6  شارع يحيي بلحياة حيدرة _ الجزائر.

5- المجلس الاعلي للغة العربية

الرئيس: محمد العربي ولد خليفة

الهاتف المباشر:08- 76_ 021

الفاكس: 07 07- 23- 021

العنوان: ص _ ب_ 575  ديدوش مراد الجزائر

6- المجلس الاسلامي الاعلي

الرئيس: أبو عمران الشيخ

الهاتف  المباشر: 43 – 54 _ 91_ 021.

الفاكس: 36- 54- 91- 021

العنوان: 9 نهج 11 ديسمبر 1960 بن عكنون الجزائر

7- الديوان الوطني للمطبوعات المدرسية تابع لوزارة التربية الوطنية

المدير العام: السيد لاغام لحسن

الهاتف المباشر: 30_ 02_ 30_ 021

الفاكس: 39- 02- 30- 021

العنوان: ص _ ب 121 واد الرمان العاشور الجزائر.

8- الديوان الوطني للمطبوعات الجامعية تابع لوزارة التعليم العالي و البحث العلمي.

المدير العام: لخشب نور الدين

الهاتف المباشر: 14- 23- 91- 021.

الهاتف: 51- 21- 91- 021- 70- 16- 91- 021/14- 23- 91- 021

الفاكس: 81- 21- 91- 021.

العنوان: 1 الساحة المركزية بن عكنون – الجزائر


ضميمه (4)

نمونه‌اي از آثار درخواستي مراجعه كنندگان

_ كتب تعليم اللغة الفارسية:

-كتب الخط الفارسي.

-قاموس (فارسي – عربي)

- أشرطة الرواديد  الحسينين

-أشرطة أفلام (مريم المقدسة _ الامام الرضا ...)

-كتب فقهية باللغة الفرنسية لمختلف العلماء خاصة الخميني (قدس سره)

-كتب الحضارة الايرانية خاصة الزخرفة _ الاعمال اليدوية.

-کتب و دیگر آثار دكتر شريعتي

-کتب تفسيری

-كتب اصولی

-كتب و آثار امام خميني(ره)

-مفاتيح _ صحيفه سجاديه _ استفاءت امام خميني(ره)

-احاديث ائمه – حياة ائمه

-كتب ادعية

-كتب در خصوص ايران شناسي

-كتب فلسفي _ عرفاني

-قانون و دستور – قانون اساسي ايران

-آثار ادبي خيام _ حافظ و ...



[1] - ایشان گفت مسئولیت برگزاری نمایشگاه در الجزایر به عهده موسسه الرطنیة لاتصال النشر و الاشهار است و برای هر موضوعی شما می توانید غرفه بگیرید و در نمایشگاه شرکت کنید. مشروط بر اینکه از قبل با ما هماهنگ شوید.