معرفی کتاب شذرات الذهب فی أخبار من ذهب
654 بازدید
تاریخ ارائه : 11/5/2013 10:00:00 AM
موضوع: تاریخ و سیره

معرفی کتاب شذرات الذهب في أخبار من ذهب

ابن عماد حنبلى ابو الفلاح عبدالحى بن احمد بن محمد (م 1098 ق) از جمله مورخان حنبلی مذهب قرن یازدهم هجری می­باشد. ایشان در دمشق متولد شده و تحصیلات تکمیلی خود را در قاهره سپری و مدت زیادی در این شهر اقامت گزیده و در سفری به مکه در حالی که حاجی بود از دنیا رفت.

وی دارای آثاری همچون شرح متن المنتهى في فقه الحنابلة، شرح بديعية ابن حجة في قطر و شذرات الذهب في أخبار من ذهب می­باشد.

از جمله شاگردان او می­توان به شيخ مصطفى حموى مكى و محى صاحب خلاصه الاثر اشاره کرد.

معرفى اجمالى كتاب شذرات الذهب في أخبار من ذهب

كتاب شذرات الذهب في أخبار من ذهب از جمله کتاب­های تاريخى می­باشد که مرورى گذرا بر تاريخ گذشتگان از زمان هجرت پيامبر صلى‏ الله‏ عليه ‏و‏ آله تا سال 1000 هجرى می­باشد كه به ترتيب تقدم زمانى، حوادثى را كه در هر سال اتفاق افتاده است، بيان مى‏­كند.

ويژگى عمده كتاب شذرات الذهب آن است كه يك دوره تاريخ اسلام را به صورت سال شمار با اختصار در خود، جاى داده است. در این کتاب در هر سال دو مطلب زیر دارای می­باشد:

1. حوادث آن سال؛

2. در گذشتگان.

مؤلف در اين كتاب بر خلاف آثار گذشتگان، از داستان آفرينش و قصص انبيا سخن نگفته و تاريخ را با تاريخ اسلام از سال نخست هجرت آغاز كرده است. وى در مقدمه يادآور شده كه بيش از هر كتابى، از آثار ذهبى بهره برده و بعد از آن از آثارى چون: الكمال، حلية الاولياء، المنهل الصافى و وفيات الاعيان ابن خلكان استفاده كرده است. به گونه­ای که برخی بر این باور هستند که کتاب شذرات الذهب في أخبار من ذهب در واقع خلاصه ای از کتاب­های تاريخ اسلام ذهبی، الدرر الكامنة في أعيان المائة الثامنة اثر حافظ ابن حجر، والضوء اللامع لأهل القرن التاسع للحافظ السخاوي، والكواكب السائرة بمناقب أعيان المائة العاشرة للنجم الغزي و...می­باشد وی همچنین در این کتاب در بیان اسماء افراد و سرگذشتشان از کتاب هایوفيات الأعيان والوافي بالوفيات بهره فراوان برده است.

در جلد اول این کتاب حوادث مربوط به هجرت پیامبر اسلام، ماجرای تغییر قبله، جنگ بدر، در گذشت رقیه دختر پیامبر، تولد امام حسن و امام حسین علیهما السلام، غروه­هایی همچون بئر معونة، ذات الرقاع، الخندق و بني النضير، حوادث بیعت رضوان، غزوة بني المصطلق، ماجرای افک و ....توضیح داده شده است.

در ادامه نویسنده کتاب به ازدواج حضرت علی باسایر همسران می پردازد وبه مسئله افک ، ،وقتل عثمان رامطرح میکند او میگوید طرفداران حضرت علی که از اطراف واکناف آمده بودند عثمان را به قتل رساندن آنگاه به خلافت حضرت علی اشاره کرده لیکن متعرض بحث امامت نمی شود

شایان ذکر است بخشی از تحریف ها وگرایش های موجود در سیره ناشی از گرایش های است که در تعظیم برخی از جناح و شخصیت ها و تخریب برخی دیگر صورت گرفته بعنوان نمونه ابن عماد در شذرات ذهب حلد 1ص231میگوید هشام ابن عبدالمک اموی{خلافت از105تا125ه}به اعمش{م148ه}که گرایشهای شیعی داشت در طی نامه ای نوسته که برای من فضائل عثمان و زشتی های علی را بنویس اعمش در پاسخ نامه هشام بیان داشت اگر تمام مناقب اهل زمین برای عثمان باشد و تمام زشتی های آن برای علی نوشته شود بتو هیچ نفعی و ضرری نخواهد رسید

در این کتاب به در گذشت عثمان بن مظعون القرشي الجمحي اشاره شده است. وی اولین نفر از مهاجرین مدینه بود که بعد از برگشت از جنگ بدر درگذشت و پیامبر اسلام بر جنازه او نماز خواند و او را در کنار پسر خود ابراهیم دفن کرد. وی جز عبادی شمرده می­شد که قبل از تحریم خمر، خمر را بر خود حرام کرده بود.

از جمله افرادی که به درگذشت او در این جلد اشاره شده است در گذشت حمزه عموی پیامبر و سعد بن معاذ می­باشد.

در مجلدهای دیگربه حوادث صدر اسلام وخلافت بنی امیه و بنی العباس می پردازد در ادامه به ائمه تشیع و موضوع مهدویت و قیام های شیعی مانند فاطمیون و علویان و اتفاقات پیرامون انها می پردازد البته ابن عماد قیام شیعی رامشروع نمیداند

یکی از ضعف های ابن عماد این استکه اخبار نهضت ها و قیام های اسلامی را بصورت کلاسیک نیاورده.

البته تعصباب و گرایشهای مذهبی و روحیه محافظ کارانه ومصلحت اندیشی موجب شده که اخبار و گزارشات مربوط به نهضت های آرمان خواهانه و ضد استبداد اسلامی کم رنگ و بازتاب منصفانه ای نداشته باشد

ایشان بعلت زندگی در مصر بهطور مفصل تربه رویدات های آن دیدار پرداخته

ابن عماد اگرچه قول صحابه را حجت میداند لیکن اقدامات معاویه را در تبعید و قتل یاران حضرت علی را مانند حجر ابن عدی تائید نمی کند

روش ابن عماد حنبلی در شذرات الذهب نقل تاریخی است و حنبه تحلیلی ندارد

اگرچه در نقل گزارشات تاریخی تعصباتش را داخل میکند مثلا در موضوع غدیر خم آن را بطور مختصر مطرح میکند و به همان توجیهات تکراری اهل سنت تمسک میکند ودر ادامه نسبت به امامت حضرت علی سکومت اختیار می کند

حقیقت آن است که اتخاذ این گونه مواضع به جدا نبودن دیدگاهای اعتقادی و سیاسی ائمهدر کتاب های تاریخی برمیگردد

این مسئله،به طور اجتناب ناپذیری موجب برخورد پذیرش گرانه افراطی مورخان با اخبار مربوط به فضائل و مناقب و دیدگاهای امامان معصوم(علیهم السلام) و تضعیف بعد واقع بینی و سب و مسبب در حوادث تاریخی گشته ودر نتیجه ،تاریخ زندگی رهبران اسلام را مملوء از کاستی و گزارشات تنش دار ساخته است